TS. Mai Duy Thiện cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt với mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050.

TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam phát biểu khai mạc diễn đàn.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, năng lượng không chỉ là điều kiện thiết yếu cho sản xuất và đời sống mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. “Chúng ta cần chuyển mạnh từ tư duy nhìn nhận năng lượng như một lĩnh vực riêng biệt sang cách tiếp cận coi đây là cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tăng trưởng mới”, TS. Mai Duy Thiện nhấn mạnh. Hệ sinh thái đó đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa chính sách, khoa học công nghệ, hạ tầng, tài chính và nhu cầu ứng dụng thực tế từ doanh nghiệp.

Trình bày tham luận tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết, ngành năng lượng đang chịu áp lực rất lớn từ tốc độ tăng trưởng tiêu thụ điện. Giai đoạn 2016–2025, sản lượng điện thương phẩm tăng bình quân 7,6%/năm, đạt khoảng 288 tỷ kWh vào năm 2025. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu năng lượng cuối cùng sẽ đạt khoảng 110–122 triệu tấn dầu quy đổi và tăng lên 186–207 triệu tấn vào năm 2050. Riêng nhu cầu điện giai đoạn đến năm 2030 dự kiến tăng 10–12%/năm.

Bên cạnh áp lực gia tăng nguồn cung, việc tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió) vào hệ thống điện quốc gia đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cấp hạ tầng truyền tải và phát triển các giải pháp lưu trữ.

Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp GG (GG Power) chỉ ra rằng, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) đóng vai trò cốt lõi trong việc cân bằng cung - cầu, giảm áp lực giờ cao điểm và hạn chế tình trạng tiết giảm công suất. Tuy nhiên, để công nghệ này được nhân rộng, thị trường cần sớm có hành lang pháp lý rõ ràng về cơ chế doanh thu, nguồn vốn dài hạn và các tiêu chuẩn vận hành an toàn.

Điện hạt nhân và công nghệ chiến lược

Đóng góp tham luận tại diễn đàn, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam nhấn mạnh vai trò của điện hạt nhân (ĐHN) là một nguồn năng lượng nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược.

TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam trình bày tham luận tại diễn đàn.

Theo TS. Trần Chí Thành, Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội là tiền đề quan trọng để điều chỉnh Luật Điện lực, tạo cơ chế khuyến khích đầu tư công nghệ lò phản ứng mô đun nhỏ (SMR).

Xu hướng SMR và MMR: Công nghệ lò phản ứng mô đun nhỏ SMR (< 300 MWe) và MMR (< 10 MWe) ngày càng khẳng định ưu thế toàn cầu trong ứng dụng năng lượng hòa bình nhờ mức độ an toàn nội tại cao, tổng vốn đầu tư thấp và thời gian thi công nhanh. Đây cũng là giải pháp cấp điện hạ tầng tối ưu cho các trung tâm dữ liệu quy mô lớn và trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI). Hiện nay, Việt Nam đang mở rộng nghiên cứu và tham khảo các phương án công nghệ đã được kiểm chứng quốc tế như BWRX-300 (Nhật - Mỹ), NuScale (Mỹ), RITM (Nga) hay STAR (Thụy Sĩ) nhằm phục vụ mục tiêu chuyển dịch năng lượng bền vững.

Định hướng phát triển hạ tầng năng lượng: Việt Nam cần thúc đẩy hợp tác quốc tế nghiên cứu công nghệ SMR, tiếp cận các nhà máy điện hạt nhân thương mại thế hệ III+ (1.000–1.200 MWe) làm nguồn điện nền ổn định, hướng tới nâng cao năng lực chế tạo thiết bị phụ trợ và phát triển ngành công nghiệp năng lượng nguyên tử trong nước.

Khơi thông nguồn lực, hoàn thiện thị trường năng lượng

Thảo luận về khía cạnh kinh tế vĩ mô, TS. Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) lưu ý, năng lượng, vốn và dữ liệu là ba trụ cột trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Do đó, bảo đảm an ninh năng lượng phải đi đôi với nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế trước các biến động địa chính trị toàn cầu.

Về các nguồn năng lượng mới, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch VCEA phân tích tiềm năng và rào cản của hydrogen sạch trong việc khử carbon cho các ngành công nghiệp nặng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải hạ giá thành sản xuất và hoàn thiện hạ tầng lưu trữ, vận chuyển.

Tại phiên tọa đàm chuyên đề, các đại biểu thống nhất rằng để chuyển dịch năng lượng thành công, Việt Nam cần sớm tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng truyền tải, khơi thông nguồn vốn tư nhân, xây dựng hệ thống cơ quan pháp quy và tổ chức hỗ trợ kỹ thuật độc lập, đồng thời hoàn thiện thị trường điện minh bạch, cạnh tranh.

Diễn đàn khép lại với thông điệp - Phát triển năng lượng sạch và an toàn, là giải pháp kỹ thuật đáp ứng nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng tăng, còn là động lực then chốt thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất và tạo lợi thế cạnh tranh vững chắc cho Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.