Xuất khẩu nhiều nhưng giá trị gia tăng còn hạn chế

Việt Nam đã khẳng định vị thế hàng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu Robusta. Tuy nhiên, lợi thế về sản lượng chưa đồng nghĩa với khả năng chi phối những khâu tạo ra giá trị cao trong chuỗi cà phê toàn cầu. Khi phần lớn sản phẩm vẫn được bán dưới dạng cà phê nhân xanh, doanh nghiệp trong nước chưa khai thác hết dư địa từ chế biến, phát triển sản phẩm và phân phối.

Tại hội thảo “Để Robusta Việt thoát vai "làm nền", khẳng định thương hiệu riêng”, ông Trần Mạnh Hào, thành viên HĐQT Golden Coffee, Tổng giám đốc SK Connect cho rằng, ngành cà phê cần chuyển trọng tâm từ tăng sản lượng sang nâng giá trị trên mỗi kilogram sản phẩm.

Theo ông Hào, với quy mô xuất khẩu khoảng 1,5 triệu tấn cà phê mỗi năm, nếu giá bán bình quân tăng thêm 0,5 USD/kg, ngành cà phê Việt Nam có thể thu thêm khoảng 750 triệu USD. Phép tính này cho thấy dư địa kinh tế đáng kể nếu doanh nghiệp cải thiện chất lượng và nâng cấp sản phẩm.

Quá trình gia tăng giá trị không nhất thiết bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Việc thu hoạch đúng độ chín, cải thiện sơ chế, phân loại chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn của từng nhóm khách hàng có thể giúp cà phê nhân bán được giá tốt hơn. Xa hơn, phát triển cà phê rang xay, hòa tan và đồ uống pha sẵn sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thách thức là chế biến sâu đòi hỏi năng lực công nghệ, phát triển thị trường và hệ thống phân phối. Nếu chỉ tập trung vào sản xuất mà chưa xây dựng được đầu ra ổn định, doanh nghiệp khó duy trì đầu tư dài hạn. Vì vậy, nâng giá trị Robusta cần sự kết nối giữa vùng nguyên liệu, chế biến, thương mại và tiếp cận người tiêu dùng.

Xây dựng thương hiệu phải bắt đầu từ chất lượng

Bên cạnh chế biến, bài toán thương hiệu cũng quyết định khả năng nâng tầm Robusta Việt Nam. Ông Trần Minh Thắng, Trưởng phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, dù Việt Nam đóng góp tỷ trọng lớn trong nguồn cung Robusta toàn cầu, người tiêu dùng quốc tế vẫn thường nhận diện cà phê thông qua thương hiệu nhà rang xay hoặc nhà phân phối, thay vì nguồn gốc Việt Nam.

Theo ông Thắng, việc quảng bá Robusta hiện còn thiên về những đặc tính như vị đậm, hàm lượng caffeine cao hay khả năng tạo lớp crema. Trong khi đó, câu chuyện về vùng trồng, phương pháp chế biến và bản sắc cà phê Việt Nam chưa được truyền tải tương xứng.

Cơ hội mở rộng thị trường vẫn hiện hữu. Theo số liệu được ông Thắng trình bày, trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 76,9%, đưa thị phần lên khoảng 20,4%. Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu mới phản ánh khả năng tiếp cận thị trường, chưa đồng nghĩa với việc thương hiệu Việt đã có chỗ đứng bền vững.

Ông Trần Mạnh Hào đề xuất phát triển hệ thống nhận diện chung mang tên Robusta Origin Passport, gắn với tiêu chuẩn chất lượng, nguồn gốc và khả năng truy xuất. Mô hình này được kỳ vọng giúp người mua nhận biết rõ hơn giá trị của Robusta Việt Nam, đồng thời hỗ trợ thương hiệu riêng của từng doanh nghiệp.

Dù vậy, nhận diện chung chỉ có ý nghĩa khi đi kèm tiêu chuẩn minh bạch, cơ chế kiểm soát chất lượng và khả năng truy xuất đáng tin cậy. Về dài hạn, ngành cà phê cần phối hợp chính sách sản xuất, chế biến và xúc tiến thương mại để doanh nghiệp có điều kiện đầu tư vào những khâu tạo giá trị cao.

Với Robusta Việt Nam, mục tiêu không chỉ là duy trì vị thế nhà cung cấp lớn, mà còn từng bước trở thành nguồn cung có chất lượng, bản sắc và thương hiệu được thị trường quốc tế nhận diện.