Từ loài cây “ẩn mình” đến chiến lược quốc gia

Trong nhiều năm, sâm Lang Biang (Panax vietnamensis var. langbianensis) gần như chỉ tồn tại lặng lẽ dưới tán rừng già, phân bố chủ yếu tại các khu vực như Đà Lạt, Lạc Dương, Đam Rông và đặc biệt là Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà.

Tuy nhiên, bước ngoặt đã đến khi Chính phủ đưa loài sâm này vào Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng 2045. Đây không chỉ là quyết định mang tính bảo tồn, mà còn là chiến lược phát triển một ngành hàng dược liệu có giá trị cao, góp phần nâng tầm thương hiệu quốc gia.

Tại Lâm Đồng, mục tiêu đến năm 2030 là phát triển 50 ha sâm Lang Biang – một con số khiêm tốn nhưng mang ý nghĩa nền tảng cho cả một ngành kinh tế sinh học bền vững.

Cuộc đua với thời gian: Cứu nguồn gen quý trước nguy cơ biến mất

Ít ai biết rằng, phía sau tiềm năng lớn là một thực tế đáng lo ngại: Nguồn gen sâm Lang Biang trong tự nhiên đã suy giảm nghiêm trọng do khai thác tự phát kéo dài.

Dù có hình thái tương tự sâm Ngọc Linh, sâm Lang Biang vẫn sở hữu giá trị dược liệu riêng biệt. Tuy nhiên, nếu không có giải pháp kịp thời, loài cây này có thể đứng trước nguy cơ cạn kiệt hoàn toàn trong tự nhiên. Chính vì vậy, thay vì chỉ bảo tồn tại chỗ (in-situ), Lâm Đồng đã lựa chọn hướng đi chủ động hơn: bảo tồn chuyển vị (ex-situ) – đưa sâm ra khỏi môi trường tự nhiên để lưu giữ, nhân giống và phát triển trong điều kiện kiểm soát. Đây được xem là “chìa khóa sống còn” để cứu loài dược liệu quý này.

Sâm Lang Biang giống sâm Ngọc Linh, nhưng hàm lượng Saponin thấp hơn, từng bị săn lùng khai thác không kiểm soát một thời gian dài

Đột phá khoa học: Từ 30 cá thể đến tương lai hàng ngàn cây giống. Sau hơn 2 năm triển khai, các nhà khoa học tại Trường Đại học Đà Lạt đã đạt được những bước tiến quan trọng.

Từ việc khảo sát thực địa, thu thập mẫu trong dân, đến phân tích sinh học phân tử – từng bước đều được thực hiện chặt chẽ để đảm bảo xác định đúng nguồn gen thuần chủng.

Kết quả nổi bật: Sưu tập thành công 30 cá thể sâm từ nhiều nguồn. Xây dựng vườn lưu giữ nguồn gen chuẩn. Phát triển công nghệ nuôi cấy mô với hàng trăm cụm phôi khỏe mạnh.

Đặc biệt, công nghệ nhân giống in vitro mở ra khả năng tạo ra số lượng lớn cây giống trong thời gian ngắn – yếu tố then chốt để thương mại hóa trong tương lai.

Tín hiệu tích cực từ mô hình trồng thử nghiệm

Không dừng lại ở phòng thí nghiệm, sâm Lang Biang đã được đưa vào trồng thử nghiệm trong điều kiện kiểm soát.

Kết quả ban đầu cho thấy: Cây có khả năng thích nghi tốt khi di thực. Sinh trưởng ổn định ngoài môi trường tự nhiên. Mở ra triển vọng nhân rộng quy mô trong những năm tới. Đây là bước chuyển quan trọng từ nghiên cứu sang ứng dụng thực tiễn – tiền đề cho việc hình thành vùng trồng sâm quy mô lớn tại Lâm Đồng.

Tương lai: Từ dược liệu quý đến “thương hiệu quốc gia”

Sâm Lang Biang không chỉ là câu chuyện bảo tồn, mà còn là câu chuyện về phát triển kinh tế, sinh kế và thương hiệu. Nếu được đầu tư đúng hướng, loài sâm này có thể: Trở thành sản phẩm chủ lực của ngành y dược. Tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. Góp phần phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Định vị Việt Nam trên bản đồ dược liệu thế giới.

Hành trình bảo tồn và phát triển sâm Lang Biang không chỉ là nhiệm vụ khoa học, mà còn là cơ hội chiến lược. Từ một loài cây đứng trước nguy cơ biến mất, sâm Lang Biang đang từng bước trở thành biểu tượng mới của phát triển bền vững – nơi kết hợp giữa khoa học, kinh tế và bảo tồn thiên nhiên.

Trong tương lai không xa, khi nhắc đến dược liệu Việt Nam, bên cạnh sâm Ngọc Linh, thế giới có thể sẽ biết đến một cái tên khác: Sâm Lang Biang – niềm tự hào của Lâm Đồng.